Sınavda tek bir soruda uzun uzun düşünen, ardından "işaretlesem mi, boş mu bıraksam?" diye kendini yiyen çoğumuz var. Kararı hisle vermek yerine, net kuralının gerçekte ne dediğine bakmak işi çok kolaylaştırıyor. Bu yazıda küçük bir hesapla, hangi durumda işaretlemenin mantıklı olduğunu açıklıyoruz.
Net kuralı ne diyor?
Önce temel kural. YKS ve DGS'de 4 yanlış 1 doğruyu götürür; LGS'de 3 yanlış 1 doğruyu. Yani bir yanlış, YKS'de 0,25 net, LGS'de yaklaşık 0,33 net kaybettirir. Boş bırakmak ise hiçbir şey kaybettirmez ve kazandırmaz.
| Sınav | Şık sayısı | Doğru | Yanlış | Boş |
|---|---|---|---|---|
| YKS (TYT, AYT, YDT) | 5 | +1 | -0,25 | 0 |
| DGS | 5 | +1 | -0,25 | 0 |
| LGS | 4 | +1 | -0,33 | 0 |
Rastgele işaretlemek beklenen değerde sıfır
Hiçbir şıkkı eleyemediysen rastgele işaretlemenin beklenen sonucu sıfır:
- YKS: 5 şıktan birini seçince doğru olma ihtimali %20. Beklenen net = 0,20 × 1 − 0,80 × 0,25 = 0.
- LGS: 4 şıkta ihtimal %25. Beklenen net = 0,25 × 1 − 0,75 × 0,33 ≈ 0.
Yani hiçbir şey bilmeden işaretlemek ne kazandırır ne kaybettirir; ortalamada başa baş. Asıl fark, bir ya da daha fazla şıkkı eleyebildiğin zaman başlıyor.
Şık eledikçe beklenen kazanç artar
| Elenen şık | YKS: doğru ihtimali | YKS: beklenen net | LGS: doğru ihtimali | LGS: beklenen net |
|---|---|---|---|---|
| 0 | %20 | 0 | %25 | 0 |
| 1 | %25 | +0,06 | %33 | +0,11 |
| 2 | %33 | +0,17 | %50 | +0,33 |
| 3 | %50 | +0,38 | %100 | +1 |
Tablonun gösterdiği: Bir şıkkı güvenle eleyebiliyorsan işaretlemek ortalamada kazançlı. İki şıkkı eleyebiliyorsan artık açık bir kazanç var. Ama "güvenle" kelimesi önemli: Elediğini sandığın şık yanlış çıkarsa hesap bozulur.
Hangi derste boş bırakmak sana kazandırıyor, hangisinde kaybettiriyor? Denemelerini Udeway'de kaydedip doğru-yanlış-boş dağılımını izle.
Google Play'den Ücretsiz İndirPratik karar akışı
Sınavda kısa bir karar ağacı kullan:
| Durum | Karar |
|---|---|
| Soruyu çözdüm, cevabım şıklarda var | İşaretle |
| Çözemedim ama 2 ve üzeri şıkkı eleyebiliyorum | İşaretle |
| Çözemedim, 1 şıkkı eleyebiliyorum | İşaretle (küçük kazanç) ama sorunun süresini aşma |
| Hiçbir şey çıkaramadım | Boş bırak, zamanını başka soruya ayır |
| Süre bitiyor ve bir sürü sorum kaldı | Kalanlarda zaten yaklaşık sıfır beklenen net var; son dakikada makul bir ayrım yap |
Kişisel boş bırakma eğilimini tanı
Kural bu; ama öğrenciler farklı davranıyor:
- Çok riskçi: Her soruyu işaretliyor, yanlış sayısı yüksek. Bunlar elemesi güvenli olmayan sorulara da giriyor.
- Çok çekingen: Emin olmadığı her soruyu boş bırakıyor, "bildiği" ama çekindiği çok soruyu kaybediyor.
İki tip de sınav boyunca sabit bir davranış gösteriyorsa, denemelerde bunu görmek mümkün. Boşlarının kaçında aslında doğru cevabı bildiğini analizde kontrol et: Çoğunu doğru çıkarsan çekingensin; yanlışlarının çoğu "emin olmadan yaptıkların" ise riskçisin.
Denemede boş analizinin 3 sorusu
- Bu boşlardan kaçını sonradan bakınca çözebiliyorum?
- Kaçında 1-2 şıkkı eleyebilirdim?
- Kaçı gerçekten bilmediğim konulardı?
İlk iki soru strateji, üçüncüsü konu eksiği. Analizin tamamı için Deneme Analizinde En Sık Yapılan Hatalar yazısına bak.
Udeway'de doğru-yanlış-boş izlemek
Boş bırakma stratejisini geliştirmenin yolu, denemeler boyunca verini toplamak. Udeway'de ders bazında doğru, yanlış ve boş sayını girdiğinde net, sınavın kuralıyla hesaplanıyor. Zamanla hangi derste yanlışın arttığını, hangisinde boşların fazla olduğunu grafikte görüyorsun. Bu kayıtlar, "daha çok riske girmeli miyim?" sorusunu hislerden çıkarıp veriye bağlıyor.
Örnek: 40 soruluk bir bölümde karar anı
Matematik bölümünde 40 soru var ve süren bitmek üzere. Durum şöyle:
| Soru grubu | Adet | Karar | Beklenen sonuç |
|---|---|---|---|
| Çözdüm, eminim | 24 | İşaretle | Net kazancı |
| Çözdüm, kararsız (iki şık arasında) | 6 | İşaretle | Beklenen net pozitif |
| Hiç çözemedim ama 1-2 şık eleyebiliyorum | 5 | İşaretle | Küçük pozitif |
| Hiçbir fikrim yok | 5 | Boş bırak ya da süre varsa tekrar bak | Yaklaşık sıfır |
Bu tablo, "emin olmadan işaretlememeliyim" refleksinin her zaman doğru olmadığını gösteriyor. Eleme yapabildiğin soruları boş bırakmak, ortalamada küçük ama sürekli bir net kaybı demek.
Boş bırakma günlüğü
Denemeden sonra boşlarını üç gruba ayır ve sayılarını bir sonraki denemeyle karşılaştır:
- Çözebilirdim ama süre yetmedi: Zaman yönetimi sorunu.
- Şık eleyebilirdim ama çekindim: Risk yönetimi sorunu.
- Gerçekten bilmiyordum: Konu eksiği.
Üç grubun dağılımı, hangi yönde çalışman gerektiğini söyler.
Sık sorulan sorular
Beklenen net sıfır civarı olduğu için zorunluluk yok. Yine de bir iki şık eleyebiliyorsan işaretlemek kayıp getirmez. Zaman yönetimi için Sınav Anında Turlama Tekniği yazısını oku.
Şık eleme becerin yükseldikçe şansın payı azalır. Eleme becerisini denemelerde çalışarak artırabilirsin.
LGS'de yanlışın bedeli (yaklaşık 0,33) YKS'ten biraz yüksek ve şık sayısı 4. Yine de aynı mantık geçerli; bir şıkkı güvenle elemek işaretlemeyi kârlı yapar.
İlgili İçerikler
Deneme takibi, günlük görevler ve pomodoro tek uygulamada. Udeway'in temel özellikleri ücretsiz.
Udeway'i Ücretsiz Dene