Tercih döneminde "ölü tercih yapma!" uyarısı o kadar sık söyleniyor ki, ne olduğunu tam bilmeden herkes korkuyor. Bazı rehber öğretmenler "puanının yetmediği programı yazma" diyor, bazıları "en üst sıraya hayalini yaz" diyor. İkisi de doğru olabilir; çünkü "ölü tercih" kelimesi aslında iki farklı şey için kullanılıyor. Birini yapmak zararsız hatta yararlı, diğerini yapmak ise bir yıllık planını boşa çıkarabilir. Bu yazıda ikisini ayırıyor ve ÖSYM'nin kılavuz kurallarıyla listeni nasıl temizleyeceğini gösteriyoruz.
"Ölü tercih" iki anlama geliyor
| Anlam | Örnek | Zararlı mı? |
|---|---|---|
| 1. Şansın olmayan üst tercih | Puanının çok üstünde bir programı 1. sıraya yazmak | Genelde zararsız; bedava bir şans |
| 2. Yerleşmenin altında kalan tercihler | 5. tercihine yerleşeceksen, 6-24. satırlar | Zararsız ama işlevsiz; yerleştirmede işleme alınmaz |
| 3. Gitmek istemediğin bir programın yer alması | "Açıkta kalmayayım" diye yazılan program | Zararlı; yerleşirsen sorun yaşarsın |
Üçüncü satır, aslında "ölü tercih" tartışmasının asıl tehlikeli kısmı; çünkü bu programa yerleşirsen kaydını yaptırmak zorunda kalabilirsin ya da OBP katsayının yarıya inmesi gibi sonuçlarla karşılaşırsın.
ÖSYM'nin yerleştirme mantığı
Kılavuza göre bir aday, puanı ne denli yüksek olursa olsun yalnızca bir programa kayıt hakkı kazanabiliyor ve bu program, adayın yerleştirme puanlarıyla girebildiği en üst tercihi oluyor; bunun altında kalan tercihler işleme konmuyor. Merkezî yerleştirme sisteminde bir adayın kayıt hakkı kazandığı programı sonradan değiştirmesi, yani daha düşük puanlı başka bir programa kaydolması da mümkün değil. Bu mantığın iki sonucu var:
| Sonuç | Anlamı |
|---|---|
| Üst tercihte şansın olmasa da yazmak zarar vermez | Sistem sana yetmeyen programı atlayıp sıradakine bakar |
| Alt tercihler, üstte yerleşirsen hiç devreye girmez | Alt satırların "yedek" olması, listenin sonuna kadar sağlam kurulmasını gerektirir |
Kılavuz bu konuda doğrudan öneri veriyor: Tercihlerin başından birkaç tanesini "puanım yeterli olmayabilir" endişesine kapılmadan, sadece ilgini göz önüne alarak belirleyebilir, buralara en çok istediğin programları yazabilirsin. Ancak kazansan bile kaydolmayı istemediğin bir programa tercih listende yer vermemen yararına olur.
Hedeflerine yakın mı uzak mı olduğunu netlerinle gör: Udeway'in ücretsiz 'Bu Netlerle Hangi Üniversiteye Giderim?' simülatörü; tekrar hazırlık için uygulama Android'de ücretsiz.
Google Play'den Ücretsiz İndirGerçekten zararlı olan: Gitmek istemediğin program
Aşağıdaki durumlar bir tercihi "tehlikeli ölü tercih" yapıyor:
| Durum | Neden riskli? |
|---|---|
| Yaşamak istemediğin şehirdeki program | Yerleşirsen, kayıt yaptırmasan bile sonraki yıl OBP katsayın yarıya iner |
| Bitirmek istemediğin bölüm | Yerleşince "boşa gitmesin" baskısı |
| Koşullarını taşımadığın program | Tercih geçersiz sayılır; kayıt yapılamaz |
| Maliyetini karşılayamayacağın vakıf programı | Yerleşip kayıt yaptıramayabilirsin |
| Gitmeyeceğin bir ön lisans programı | Yerleşirsen aynı OBP katsayı etkisi geçerli |
Kılavuz, bir programa yerleştiğinde bir sonraki yıl YKS işlemlerinde Ortaöğretim Başarı Puanının çarpılacağı katsayı yarıya ineceğinden, öğrenime devam etmeyi düşünmediğin programı tercihlerin arasına almamanı özellikle uyarıyor. Bu etkiyi ayrıntılı görmek için Tercih Yapıp Yerleşip Gitmemek OBP'yi Nasıl Etkiler? yazısını oku.
Koşulları taşımayan tercih de "ölü"
Kılavuz, bir programın aradığı okul türü, alan, yaş, sağlık ve cinsiyet gibi koşulları tam karşılamıyorsan o programı tercih etmemeni söylüyor. ÖSYM tercih bildirimi sırasında bazı koşulların karşılanıp karşılanmadığını kontrol etmiyor; merkezî yerleştirme öncesi kontrollerde koşulları taşımadığın tespit edilebilen tercihler geçersiz sayılıyor; tespit edilemeyenlerde ise puanın yetse bile yerleştirilirsin ama kaydın yapılmıyor. Yani koşulları taşımayan tercih, sana hem zaman hem hak kaybettirebilir. Koşullar için YKS Tercih Kılavuzu Nasıl Okunur? yazısını kullan.
Listeni temizlemek için 6 soru
Her satır için sırasıyla sor:
| # | Soru | Hayırsa |
|---|---|---|
| 1 | Bu programın koşullarını okudum ve taşıyorum | Çıkar |
| 2 | Yerleşirsem gerçekten kayıt yaptırırım | Çıkar |
| 3 | Bu şehirde, bu bütçeyle okuyabilirim | Çıkar |
| 4 | Bu bölümü bitirmek isterim | Çıkar |
| 5 | Sıram, istek sıramı yansıtıyor | Yeniden sırala |
| 6 | Program kodunu doğru yazdım | Düzelt |
Bu altı soruya "evet" diyemediğin satırlar tehlikeli satırlardır; şansın olmayan ama gerçekten istediğin satırlar ise sorun değil.
Boş bırakma ya da kısaltma hakkı
Kılavuza göre tercih alanlarının tamamını doldurmak zorunlu değil. Yalnızca dört programa yerleşmek istiyorsan ve bunlara giremediğinde başka yerde okumak istemiyorsan sadece bu dört programı yazabilirsin. Bu, "boş kalayım diye dolduruyorum" baskısını kaldıran önemli bir hak. Yerleşemeyen adaylar için ek tercih ve tekrar hazırlık yolları ayrı seçenekler: YKS Ek Tercih Nedir? ve Tercih Yapmayıp Tekrar Sınava Hazırlanma Kararı.
Üç örnek liste: İyi, orta, tehlikeli
Aşağıdaki küçük örnekler (yalnızca mantık göstermek için kurgusal) bir listenin nasıl okunacağını gösteriyor:
| Liste | Yapı | Yorum |
|---|---|---|
| A | 6 hayal, 10 hedef, 6 güvenli; her biri gerçekten gidilebilir; toplam 22 tercih | Sağlıklı: Boş kalan 2 satır sorun değil |
| B | 24 tercihin tamamı çok istenen programlardan | Riskli: Puan yetmezse hiçbir yere yerleşememe |
| C | Üst 10 satır sağlam, alt 14 satır "kapanmasın" diye gitmek istenmeyen programlar | Tehlikeli: Alt satıra yerleşirsen OBP katsayısı yarıya iner |
Listede "tehlikeli" satır sayısını sıfıra indirmek hedefin olmalı. Gerçekten gitmek istemediğin programı yazmaktansa listenin 18 satırlık olması çok daha iyi.
Yedek planın tercih listesi olmadığını kabul et
Çoğu aday listenin sonuna "yedek plan" koyuyor; oysa gerçek yedek plan, tercihte hiçbir yere yerleşememe durumunda yapılacaklar: Ek tercih, açıkta kalıp tekrar hazırlanma, kısa süreli dersler ya da başka bir yol. Bu seçenekleri tercih döneminde önceden düşünmek, listenin sonunu gereksiz yere uzatma baskısını azaltıyor. Yedek plan fikri için YKS Ek Tercih Nedir? ve Tercih Yapmayıp Tekrar Sınava Hazırlanma Kararı yazılarına bak.
Udeway ile listeni test etmek
Udeway'in Bu Netlerle Hangi Üniversiteye Giderim? aracı, netlerini girince hedeflediğin bölümleri kazanma şansını yüzde olarak gösteriyor; bu yaklaşık bir tahmin, listenin üst bölgesini belirlerken yol gösterici olabilir. Karar anında kaygılanırsan uygulamadaki rehberli nefes egzersizleri ve mood takibi sakin kalmana yardım edebilir; yeni yıl için karar verirsen günlük görev, haftalık plan ve deneme grafiği hazır.
Sık sorulan sorular
Hayır; sistem puanına yetmeyen programı atlayıp sıradaki tercihe bakıyor. Zararlı olan, gitmek istemediğin programı listeye koymak.
Hayır; kılavuza göre tercih alanlarının tamamının doldurulması zorunlu değil.
Sayı önemli değil; yazdığın her programın gerçekten gitmek istediğin bir program olması önemli.
İlgili İçerikler
- YKS'de Kaç Tercih Hakkı Var?
- Tercih Döneminde Yapılan En Tehlikeli 10 Hata
- İstemediğin Bölümü Sırf Gitmiş Olmak İçin Yazmak
Denemelerini ders ders kaydet, net gelişimini grafikte gör. Udeway zayıf konularını senin için çıkarır.
Udeway'i Ücretsiz Dene